|
Οχυρό ή λόφος της Παναγίτσας Νέος χώρος αναψυχής και γνώσης. Το δάσος Οχυρό παραχωρήθηκε στον Δήμο με διαδοχικές αποφάσεις του Υπουργείου Γεωργίας το 1959 έως το 1961, με τις οποίες μετεβιβάσθηκε στη Κοινότητα Ραφήνας κατά πλήρη κυριότητα νομή, άνευ καταβολής τιμήματος ή οποιασδήποτε άλλης μορφής αποζημίωση. Το Δάσος Οχυρό Ραφήνας αποτελεί φυσική προέκταση των νοτιοανατολικών παρυφών του Πεντελικού όρους. Βρίσκεται νοτιοδυτικά του κέντρου της πόλης και μπορεί να θεωρηθεί ως προέκταση των νοτιοανατολικών παρυφών της Πεντέλης. Το ύψος του λόφου φθάνει τα 70 μέτρα και κυριαρχεί στη δασική βλάστηση η χαλέπιος πεύκη. Χαρακτηριστικό της μορφολογίας του εδάφους είναι η ρεματιά που διασχίζει το δάσος από Βορρά προς Νότο. Το δάσος δεν έχει πηγές ή άλλα χαρακτηριστικά γεωμορφολογικά στοιχεία, εκτός από τα υπολείμματα των οχυρωματικών έργων που κατασκευάστηκαν το 1941 από τους Γερμανούς. Η δημοτική αυτή έκταση είναι περίπου 300 στρεμμάτων και έχει εξαιρετική θέα προς το λιμάνι, το κέντρο της Ραφήνας και τη Πεντέλη. Αρχίζει από το Γυμνάσιο Λύκειο και το κλειστό Γυμναστήριο, εκτείνεται πίσω από το νεκροταφείο και πέρα από τις εγκαταστάσεις του Συλλόγου Αντισφαίρισης Ραφήνας.
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Οι Γερμανοί μπήκαν στη Ραφήνα κατά τις 11 το πρωί την Πρωτομαγιά του 1941. Στη μέση της χωμάτινης τότε κεντρικής πλατείας Πλαστήρα κάνουν προσκλητήριο σε ένα χωριό έρημο από ανθρώπους. Οι Ραφηνιώτες πίσω από τις γρίλιες των παραθύρων τους παρακολουθούσαν τις κινήσεις των στρατιωτών που έμοιαζαν με αυτές των ρομπότ. Η ανοιξιάτικη μέρα ήταν ηλιόλουστη και πολλοί από αυτούς αφού επιτάσσουν τα ξενοδοχεία της Ραφήνας πηγαίνουν στη θάλασσα. Μέσα στον Μάη φθάνουν και άλλοι Γερμανοί στρατιώτες και αναζητώντας μονιμότερες εγκαταστάσεις ανεβαίνουν στον λόφο της Παναγίτσας ή Οχυρό όπως το λέμε σήμερα. Εκεί αρχίζουν να κατασκευάζουν μόνιμα καταλύματα. Για τον Διοικητή τους διαμόρφωσαν ξεχωριστό όμορφο κτίσμα σαν βίλλα και για τους 500 περίπου στρατιώτες έχτισαν θαλάμους και μεγάλες ξύλινες παράγκες, όσο για τα ζώα τους έχτισαν στάβλους. Για τις ανάγκες των κατασκευών γκρέμιζαν σπίτια στη Ραφήνα και τις μάντρες τους, ώστε να έχουν τα απαραίτητα οικοδομικά υλικά. Τα οχυρωματικά έργα των Γερμανών ξεκίνησαν από το λόφο του Οχυρού αλλά συνεχίστηκαν και κοντά στις ακτές της Ραφήνας και τις παραλίες. Κάθε Ραφηνιώτης από 16 έως 60 χρονών ήταν υπόχρεος σε αγγαρεία μια μέρα την εβδομάδα. Η αγγαρεία ήταν κυρίως το σκάψιμο των ορυγμάτων, το άνοιγμα υπόγειων στοών στα σπλάχνα του λόφου Οχυρό και το ρίξιμο μπετόν για να σκεπαστούν οι στοές και για να κατασκευάσουν τις βάσεις των πολυβολείων. Αυτές τις αγγαρείες τις συμπλήρωναν οι φωνές των Γερμανών επιστατών που αν έβλεπαν να κοντοστέκεσαι να πάρεις ανάσα τότε άρχιζαν τα χτυπήματα με το πίσω μέρος του όπλου ή με καδρόνια που κρατούσαν. Αμοιβή ήταν ένα κομμάτι μαύρο ψωμί λες και ήταν φτιαγμένο από ροκανίδι και λίγα ξερά, πολλές φορές μουχλιασμένα, δαμάσκηνα. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οχυρώσεις αυτές που φτιάχτηκαν με τον ιδρώτα των κατοίκων της Ραφήνας αλλά και άλλων από τα γύρω χωριά αποτελούσε τόπο μαρτυρίου, και καθημερινή υπενθύμιση της σκληρότητας του κατοχικού κατακτητή. Περιμετρικά ο λόφος ήταν συρματοπλεγμένος και είχαν τοποθετήσει νάρκες ώστε να μην είναι εύκολο σε προσπέλαση. Εσωτερικά του συρματοπλέγματος και διάσπαρτα στο χώρο υπήρχαν πέντε τεράστια κανόνια φερμένα καθώς έλεγαν από τη Γαλλία, από τη περίφημη γραμμή Μαζινό. Τα κανόνια αυτά ήταν περιστρεφόμενα κατά 270 μοίρες και στηριζόντουσαν σε κυκλικές βάσεις από μπετόν. Οι βάσεις αυτές με διάμετρο ως και 15 μέτρα, είχαν περιμετρικά τους υπόγειες τσιμέντινες αποθήκες πυρομαχικών και βέβαια υπήρχαν ορύγματα βάθους ως και 1,5 μέτρο ώστε να επικοινωνούν μεταξύ τους αλλά και με τους θαλάμους. Η θέση ήταν στρατηγική. Μπορούσαν να εποπτεύουν όλη τη περιοχή από τον Σχοινιά μέχρι το Πόρτο Ράφτη. Μάλιστα μερικές βίλλες στην περιοχή του Αγίου Νικολάου Ραφήνας τις κατεδάφισαν ώστε να έχουν ακόμη καλύτερη ορατότητα προς Μαραθώνα. Οι σύμμαχοι προσπάθησαν να το βομβαρδίσουν το 44 αλλά έκαναν λάθος στο λόφο και οι βόμβες τους έπεσαν αρκετά μακρύτερα, στον λόφο της Αγίας Μαγδαληνής. Ο Γερμανικός στρατός κατοχής έφυγε από τη Ραφήνα στις 12 Οκτώβρη του 1944. Από τις αρχές του μήνα είχαν αρχίσει να μεταφέρουν τα απαραίτητα πυρομαχικά από το Οχυρό στο λιμάνι και τα φόρτωσαν σε ένα καράβι μαζί με αρκετούς στρατιώτες. Όμως το μεταγωγικό τους βομβαρδίζεται και βυθίζεται κάπου μεταξύ Χαλκίδας και Ερέτριας οπότε αποφασίζουν να τα μεταφέρουν με καμιόνια και κάρα. Έτσι στις 8 το πρωί ένα καραβάνι ξεκινά από το Οχυρό μέχρι τη σημερινή κεντρική πλατεία με στρατιώτες και οπλισμό. Ειδοποιούν τους Ραφηνιώτες ότι το Οχυρό είναι παγιδευμένο και σε λίγο θα ανατιναχθεί. Τους καθησυχάζουν μάλιστα ότι αν ανοίξουν και τα παράθυρά τους δεν θα σπάσει ούτε τζάμι. Ειδοποιήθηκε ο κόσμος και σε λίγα λεπτά ακολούθησε μια τρομακτική έκρηξη που αναποδογύρισε το μισό λόφο. Ευτυχώς όμως η έκρηξη αυτή κατάστρεψε τα υπόλοιπα πυροδοτικά καλώδια και δεν ανατινάχθηκε η μεγάλη αποθήκη των πυρομαχικών που θα είχε απρόβλεπτες συνέπειες για τη Ραφήνα. Όταν και ο τελευταίος Γερμανός στρατιώτης χάθηκε από το βλέμμα στη δημοσιά προς Αθήνα, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία έδωσαν στους νεότερους μια Ελληνική σημαία. Εκείνοι έφυγαν τρέχοντας προς το Οχυρό και την ύψωσαν να κυματίζει περήφανα στο ψηλότερο δέντρο του λόφου, δίπλα από τα γερμανικά κανόνια που οι προνοητικοί Σάξωνες τα είχαν παρατήσει εκεί για να μην τους βαρύνουν στην αποχώρηση, αλλά καταστραμμένα. Η απελευθέρωση ήταν γεγονός και η κοινωνία της Ραφήνας προσπαθούσε να οργανωθεί. Το υλικό που είχαν αφήσει οι Γερμανοί στο Οχυρό πέρα από τα πυρομαχικά, και ήταν γνωστό στους Ραφηνιώτες από τις αγγαρείες που έκαναν, τους έδωσε μια θαυμάσια ιδέα. Να εκμεταλλευτούν την καλής ποιότητας ξυλεία, τα κουφώματα και ότι άλλο οικοδομικό υλικό ώστε να κατασκευάσουν σχολείο. Πράγματι άρχισαν τις επόμενες μέρες οι συζητήσεις για τις λεπτομέρειες και η ιδέα βρήκε τεράστια απήχηση. Όλοι ανάλογα την ειδικότητα τους άρχισαν να βοηθούν στη διαλογή, τη μεταφορά της ξυλείας και στο κτίσιμο του σχολείου. Όσοι δεν μπορούσαν να συνεισφέρουν τεχνικά στη κατασκευή βοήθησαν όσο μπορούσαν οικονομικά. Επιλέχθηκε ο χώρος του σχολείου (το σημερινό κτίριο που στέγαζε το ΤΕΕ στο κέντρο του χωριού) και την άνοιξη του 45 ήταν έτοιμο. Ήταν ένα μεγάλο ξύλινο σχολείο με τρεις αίθουσες διδασκαλίας και με ξεχωριστό γραφείο για τους δασκάλους. Εξυπηρέτησε τις ανάγκες της Ραφήνας μέχρι το 1959, όταν στην ίδια θέση άρχισε να κτίζεται το Α΄ Δημοτικό Σχολείο δηλαδή οι αίθουσες που βρίσκονται στην "ψηλότερη" θέση του σημερινού κτιριακού συγκροτήματος. Η εγκατάσταση του ψηλά στον αντίκρυ λόφο από το Οχυρό, είχε και έχει θέα σε όλο τον Ευβοϊκό, και θάλεγε κανείς σήμερα ότι σηματοδοτούσε το πέρασμα στα χρόνια της ειρήνης και της προόδου.
ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ Η θέση του Οχυρού έχει ιστορική αξία όπως φανερώνει η σημερινή ονομασία του και όπως προσπαθήσαμε με την ιστορική αναδρομή να αποδείξουμε. Πέρα από τη θέση, η θαυμάσια φύση που περικλείει τα απομεινάρια των κατοχικών κατασκευών όπως και η μικρή απόσταση από το κέντρο της πόλης καθιστούν μονόδρομο την αξιοποίησή του και την ανάδειξή του ως χώρου αναψυχικής δραστηριότητας. Η ηρεμία του τοπίου κάτω από πεύκα, η ησυχία από το θόρυβο της πόλης, η εξαιρετική θέα από τα ξέφωτα προς τη θάλασσα συνθέτουν ένα χώρο που σιγά-σιγά μπορεί να προσελκύσει πολλούς επισκέπτες προσφέροντας όχι μόνο ώρες ξεκούρασης αλλά και ιστορικής γνώσης. Πρόσφατα επισκεφθήκαμε το χώρο με τον φίλο και Δημοτικό Σύμβουλο κ. Δημητρόπουλο και είχαμε τη τύχη να κατέβουμε στις υπόγειες διασωζόμενες στοές. Βρεθήκαμε περί τα 12 μέτρα κάτω από την επιφάνεια στην αρχή(;) ενός δαιδαλώδους συστήματος στοών και θαλάμων που χρησίμευαν μάλλον ως κοιτώνες και χώροι φαγητού των στρατιωτών. Σε διάφορα σημεία έχασκαν από πάνω μας ένα είδος φωταγωγού περισσότερο για αερισμό και λιγότερο για φωτισμό. Το συνεργείο των εργατών, κάτω από δύσκολες πραγματικά συνθήκες, με το λιγοστό φως γεννήτριας προσπαθούσε να προχωρήσει όλο και πιο βαθειά στην πολεμική αυτή οχύρωση. Κάθε μέρα αποκαλύπτεται όλο και ένα καινούργιο μυστικό από αυτό το "μικρό Ρούπελ" μέχρι να έρθει η ώρα να γίνει ασφαλώς επισκέψιμο. Στην επιφάνεια ο χώρος καθαρίζεται συνεχώς άλλωστε δεν είναι τόσο εύκολο να το πετύχεις αυτό σε τόσο μεγάλη έκταση. Έχει περιφραχθεί όμως και υπάρχει ήδη σύστημα πυρασφάλειας με κρουνούς, πρόχειρο παρατηρητήριο και περιπολίες της πυρασφάλειας του Δήμου Ραφήνας. Η αξιοποίηση και η χρησιμότητα του χώρου αυτού ήταν πάντα ένα ζητούμενο για τους δημότες και τους επισκέπτες της πόλης. Όμως για να φθάσουμε στα σημερινά έργα που άρχισαν να εκτελούνται, έπρεπε να δοθεί ένας αγώνας με τη θαυμαστή ελληνική γραφειοκρατία που δεν καταλάβαινε ούτε από μελέτες ούτε από αξιοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Θα προσπαθήσουμε μέσα από την υπάρχουσα μελέτη να σας δώσουμε μια εικόνα από την μορφή που θα έχει το "οχυρό" με την ολοκλήρωση των έργων. Τα διάφορα τμήματα του πάρκου πολύ συνοπτικά θα είναι: Η κεντρική είσοδος όπου εκεί ο επισκέπτης θα ενημερώνεται για κάθε δραστηριότητα που πραγματοποιείται στις εγκαταστάσεις με ξύλινες πινακίδες και χάρτη του χώρου όπου θα φαίνονται τα διάφορα σημεία ενδιαφέροντος. Από εκεί θα ξεκινά ένα δίκτυο μονοπατιών θα συνδέουν όλες τις θέσεις είτε ιστορικής αξίας είτε αναψυχής. Κατά μήκος στα μονοπάτια θα υπάρχουν κιόσκια ξεκούρασης, καθιστικά και ξύλινοι κάδοι απορριμμάτων. Στο ψηλότερο σημείο θα υψώνεται παρατηρητήριο για λόγους πυρασφάλειας και κοντά του εκεί που υπάρχει σήμερα ένα παλιό πυροβολείο 50 τμ πέρίπου θα διαμορφωθεί μουσείο ιστορικής μνήμης. Στο χώρο της νεολαίας θα κατασκευασθούν μικρά γήπεδα για αθλητικές δραστηριότητες ( πχ γήπεδα αντισφαίρισης) Στο κέντρο του πάρκου θα κατασκευαστεί μικρό ξύλινο αναψυκτήριο και θα οργανωθεί παιδότοπος με ξύλινα όργανα (κούνιες, τραμπάλες κλπ). Εκεί κοντά θα διαμορφωθεί χώρος διεξαγωγής πολιτιστικών εκδηλώσεων( εκθέσεις φωτογραφίας, ζωγραφικής κλπ). Στη βόρεια πλευρά θα υπάρχει ανοικτό θέατρο που κυρίως τους θερινούς μήνες θα φιλοξενεί επαγγελματικές αλλά και ερασιτεχνικές παραστάσεις με λυόμενες κερκίδες και τους αναγκαίους βοηθητικούς χώρους (καμαρίνια, εκδοτήριο, χώροι υγιεινής). Σε τμήμα του πάρκου θα διαμορφωθεί χώρος υπαίθριου γεύματος με τραπεζόπαγκους ξύλινης κατασκευής σε σκιερό μέρος ενώ στην ίδια θέση θα υπάρχει όμορφη πετρόκτιστη βρύση. Το βράδυ θα υπάρχει ηλεκτροφωτισμός τόσο στα μονοπάτια όσο και σε σημεία που είναι αναγκαίο (πχ θέατρο) Σε όλο το χώρο θα γίνουν φυτεύσεις (δένδρα, θάμνοι, αναρριχώμενα) με στόχο όχι μόνο την αναψυχή αλλά και την ανάδειξη των οχυρωματικών έργων. Όλες οι εργασίες που θα εκτελεστούν δεν θα φέρουν καμία αλλοίωση στον περιβάλλοντα χώρο και η όλη λειτουργία του πάρκου θα διέπεται από Κανονισμό Λειτουργίας κατόπιν απόφασης του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Αττικής.
Ο αγώνας για ένα νέο οργανωμένο χώρο αναψυχής δόθηκε με συνέπεια και συνέχεια από τον Δήμαρχο Ραφήνας κ. Ανδρέα Κεχαγιόγλου, και τώρα βλέπει το όνειρο να γίνεται πραγματικότητα. Το έργο " Ανάπλαση-αξιοποίηση λόφου Οχυρού" του Δήμου Ραφήνας εγκρίθηκε από το ΥΠΕΧΩΔΕ, εντάχθηκε στο επιχειρησιακό πρόγραμμα "Περιβάλλον 2000-2006" στο μέτρο 7.2 δηλ. "αναπλάσεις στο δομημένο περιβάλλον με καινοτόμο χαρακτήρα ή εθνική σημασία", χρηματοδοτείται με 900.000 ευρώ εκ των οποίων το 75% αποτελεί συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το υπόλοιπο κρατική συμμετοχή. Ένας χώρος που σε λίγο θα σφύζει από την ξένοιαστη πολυφωνία μιας σχολικής εκδρομής, που θα κάνει ενδιαφέρουσα την περιβαλλοντική εκπαίδευση, που θα ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στην τοπική ιστορία, που θα καθηλώνει σε μια θεατρική παράσταση, που θα προσφέρει το κάτι παραπάνω στη ποιότητα ζωής των κατοίκων και θα γίνει ένας πρόσθετος λόγος ώστε να παραμείνει η Ραφήνα μας πόλη έλξης και όχι διέλευσης.
Βασίλης Πιστικίδης |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
;)
;)
;)
;)
;)
;)
;)
;)
;)
;)
;)
;)
